Erfbelasting uitgelegd: vrijstellingen en tarieven 2026

Erfbelasting is de belasting die je betaalt als je iets erft: geld, een huis, beleggingen of spullen. Niet de overledene betaalt, maar de erfgenaam. En niet over alles: iedere erfgenaam heeft een vrijstelling, en pas over het bedrag daarboven reken je af. Hoe dichter je bij de overledene stond, hoe hoger die vrijstelling en hoe lager het tarief. Een partner betaalt weinig tot niets, een verre neef juist veel. Hieronder leggen we uit hoe het in 2026 werkt, en wat je er zelf aan kunt doen voordat het zover is.

Wat is erfbelasting?

Overlijdt iemand en laat die vermogen na, dan wordt de nalatenschap verdeeld over de erfgenamen. Over hun aandeel betalen zij erfbelasting aan de Belastingdienst. De hoogte hangt af van twee dingen: hoeveel je erft, en wie je bent ten opzichte van de overledene. Een partner of kind valt in de gunstigste categorie. Broers, zussen, ouders en “derden” (denk aan een vriend, een neef of een goed doel zonder ANBI-status) betalen fors meer.

De eigen woning telt mee voor de WOZ-waarde, spaargeld en beleggingen voor hun waarde op de overlijdensdatum. Schulden van de overledene mag je eraf halen. Wat overblijft is de basis waarover de vrijstelling en de tarieven worden losgelaten.

Wie betaalt erfbelasting, en wat is vrijgesteld?

Elke erfgenaam heeft een eigen vrijstelling. Blijf je daaronder, dan betaal je niets. De bedragen voor 2026 verschillen sterk per relatie:

Let op: samenwonen zonder notarieel samenlevingscontract of geregistreerd partnerschap telt fiscaal niet als partner. Dan val je in de categorie “derden”, met een lage vrijstelling en een hoog tarief. Voor veel stellen is dat een dure verrassing die met een contract te voorkomen is.

De tariefschijven: wat je boven de vrijstelling betaalt

Kom je boven je vrijstelling uit, dan gelden twee schijven. Het tarief hangt weer af van je relatie tot de overledene:

Een voorbeeld. Een kind erft €100.000. Na de vrijstelling van ongeveer €26.000 blijft ruim €74.000 belast, tegen 10%. De erfbelasting komt dan uit op zo’n €7.400. Erft datzelfde bedrag een verre neef, dan betaalt die 30% over ruim €97.000: bijna €30.000. Dezelfde erfenis, een heel ander bedrag aan belasting.

Aangifte doen en de termijn

Na een overlijden stuurt de Belastingdienst meestal vanzelf een aangiftebrief of aangifteformulier erfbelasting. Voor overlijdens vanaf 2026 heb je 20 maanden na de overlijdensdatum de tijd om aangifte te doen; daarvoor was dat 8 maanden. Die ruimere termijn geeft je lucht om alles goed op een rij te zetten — de definitieve aanslag inkomstenbelasting, de WOZ-waarde van een woning, of het verkopen van bezit om de belasting te kunnen betalen. Let op: over erfbelasting die je na afloop van die 20 maanden nog niet hebt voldaan, kan belastingrente gaan lopen. Reken de termijn dus niet klakkeloos vol. De executeur of de erfgenamen samen zorgen voor de aangifte; vaak schakelt men daarvoor een notaris of adviseur in, zeker als er een woning of onderneming in de nalatenschap zit.

Blijft iedere erfgenaam onder zijn vrijstelling, dan hoeft er meestal geen aangifte te worden gedaan, tenzij de Belastingdienst er expliciet om vraagt. Twijfel je? Dan is even laten narekenen verstandiger dan gokken.

Schenkingen vlak vóór het overlijden: de 180-dagenregeling

Doe je binnen 180 dagen vóór je overlijden nog een schenking, dan telt die fiscaal mee bij de nalatenschap. Over dat bedrag wordt dus alsnog erfbelasting berekend. Nieuw sinds 2026: zulke schenkingen hoef je niet meer apart als schenking aan te geven — ze gaan rechtstreeks mee in de erfbelastingaangifte. Dat scheelt een dubbele aangifte en voorkomt verwarring. Wil je schenken echt fiscaal laten renderen, begin er dan ruim op tijd mee en niet pas in het laatste half jaar.

Zo kun je erfbelasting beperken

Erfbelasting is niet in beton gegoten. Wie op tijd nadenkt, kan de latere heffing flink verlagen. Drie routes komen het vaakst langs:

Schenken bij leven. Je mag je kinderen jaarlijks belastingvrij een bedrag schenken, en eenmalig een hoger bedrag (bijvoorbeeld voor een eigen woning of een studie). Wat je nu weggeeft, zit straks niet meer in de nalatenschap en wordt dus niet belast. Over meerdere jaren gespreid loopt dat aardig op. De exacte vrijgestelde bedragen wijzigen jaarlijks, dus laat ze voor jouw situatie narekenen.

Een testament. Met een testament stuur je wie wat krijgt en langs welke route. Denk aan een tweetrapsmaking, een opvullegaat of het bewust laten erven door kleinkinderen om een schijf te “vullen”. Zulke constructies kunnen honderden tot duizenden euro’s schelen, maar staan of vallen met een goede notariële opzet. Een familiehypotheek waarbij ouders hun kind geld lenen voor een woning en de rente deels terugschenken, is een verwante manier om vermogen fiscaal vriendelijk over te dragen.

Kruislings verzekeren. Sluiten partners een overlijdensrisicoverzekering op elkaars leven af en betaalt ieder de eigen premie, dan valt de uitkering bij overlijden buiten de nalatenschap. Zo komt het geld belastingvrij bij de ander terecht. De opzet luistert nauw — wie premiebetaler, verzekerde en begunstigde is bepaalt of het werkt. Dit is geen doe-het-zelfklus.

Schenken op papier. Heb je wel vermogen maar weinig vrij besteedbaar geld — bijvoorbeeld omdat het in stenen of beleggingen zit? Dan kun je op papier schenken. Je erkent bij de notaris een schuld aan je kind, maar houdt het geld zelf. Zo verlaag je alvast je nalatenschap zonder je spaargeld aan te spreken. Voorwaarde is wel dat je de schenking notarieel vastlegt én jaarlijks 6% rente over het geschonken bedrag daadwerkelijk aan je kind betaalt. Doe je dat niet, dan telt de Belastingdienst het bedrag later alsnog mee.

Veelgestelde vragen

Meer weten? Bekijk ook onze pagina’s over vermogen opbouwen en overdragen, de familiehypotheek en de overlijdensrisicoverzekering.