Compagnonsverzekering: verder kunnen als je compagnon wegvalt

Wat gebeurt er met je bedrijf als je compagnon overlijdt?

Zijn aandeel in het bedrijf valt in de nalatenschap en komt bij zijn erfgenamen terecht. Zonder afspraken werk je dus ineens samen met de partner of de kinderen van je compagnon, die meestal niet in het bedrijf zitten maar wel recht hebben op de waarde ervan.

In de praktijk wil vrijwel iedereen dan hetzelfde: de erfgenamen willen de waarde van het aandeel in geld, de overblijvende eigenaar wil de aandelen. Het probleem is het geld. De waarde van een bedrijf zit in het bedrijf zelf: in de machines, de voorraad, het onderhanden werk. Vrij geld om de erfgenamen uit te kopen is er zelden, en een bank financiert zo'n uitkoop niet graag op het moment dat het bedrijf net zijn halve leiding is verloren. Precies dat gat dicht de compagnonsverzekering: de uitkering is het overnamebudget, beschikbaar op het moment dat je het nodig hebt.

Wat regelt een aandeelhoudersovereenkomst wel en niet?

Een aandeelhoudersovereenkomst regelt de spelregels bij overlijden: vaak een aanbiedingsplicht, zodat de erfgenamen de aandelen aan de overblijvende aandeelhouder moeten aanbieden, en een afspraak over hoe de prijs dan wordt bepaald. Bij een vof of maatschap staat hetzelfde soort afspraak in het vennootschaps- of maatschapscontract, meestal als voortzettingsbeding.

Wat zo'n overeenkomst niet regelt: waar het geld vandaan komt. Een overnameplicht zonder financiering is een lege afspraak, en hij kan zelfs tegen je werken: je bent verplicht te kopen wat je niet kunt betalen. De overeenkomst en de verzekering horen daarom bij elkaar. De overeenkomst laat je opstellen door een jurist of notaris; wij zorgen dat de verzekering erop aansluit, met een verzekerd bedrag dat past bij de waarderingsafspraak die erin staat.

Hoe bepaal je het verzekerde bedrag?

Het uitgangspunt is de waarde van het aandeel dat je bij overlijden moet overnemen, berekend volgens de methode die in jullie aandeelhoudersovereenkomst of vennootschapscontract staat. Staat daar geen waarderingsafspraak in, dan is dat de eerste stap, nog voor de verzekering: zonder afgesproken methode wordt de prijs een onderhandeling met rouwende erfgenamen.

En leg het bedrag niet voor twintig jaar vast. Een bedrijf dat groeit maakt een polis van vijf jaar geleden te laag, en dan betaalt de overblijvende eigenaar het verschil alsnog uit eigen zak. Wij nemen de dekking daarom mee in het periodieke onderhoud van je zakelijke verzekeringen, zodat het verzekerde bedrag meegroeit met de waarde van het bedrijf.

Wat is kruislings verzekeren?

Bij kruislings verzekeren sluit jij de polis op het leven van je compagnon: jij bent verzekeringnemer en begunstigde, hij is de verzekerde. Je compagnon doet hetzelfde met een polis op jouw leven. Ieder betaalt de premie voor de eigen polis uit eigen middelen.

Het resultaat: overlijdt je compagnon, dan komt de uitkering rechtstreeks bij jou terecht, bij degene die het geld nodig heeft voor de overname. Het geld loopt niet door de nalatenschap en de erfgenamen hoeven nergens aan mee te werken. Bij twee eigenaren zijn dat dus twee polissen; bij drie eigenaren die elkaar over en weer verzekeren zijn het er al zes. Met meer eigenaren wordt de route via de vennootschap daarom vaak praktischer.

Verzeker je via de bv of privé?

Er zijn twee routes. Bij de privé-route sluiten de eigenaren de polissen kruislings op elkaars leven en komt de uitkering privé binnen bij degene die moet overnemen. Bij de bv-route is de vennootschap verzekeringnemer en begunstigde van een polis op het leven van iedere eigenaar, en valt de uitkering in de bv.

Welke route past hangt af van waar de overname straks plaatsvindt. Houd je de aandelen privé, dan moet het geld ook privé landen; loopt de overname via holdings, dan hoort de polis daar. Een uitkering die in de werkmaatschappij valt terwijl jíj privé de aandelen moet kopen, staat op de verkeerde plek. Daar komt de fiscale kant bij: de behandeling van premie en uitkering verschilt per inrichting, en die leggen we altijd naast het oordeel van je accountant of fiscalist voordat de polis ingaat.

Betaal je erfbelasting over de uitkering?

Niet als de polis goed is ingericht. De Successiewet rekent een verzekeringsuitkering bij overlijden alleen tot de erfenis "voor zover de verkrijging kan worden toegerekend aan een onttrekking aan het vermogen van de erflater" (artikel 13 lid 1 Successiewet 1956). Sluit jij de polis op het leven van je compagnon en betaal je de premie aantoonbaar zelf, dan is er aan zijn vermogen niets onttrokken en blijft de uitkering in de regel buiten de erfbelasting.

Waarom dat hier zwaarder telt dan bij een gezinspolis: een compagnon is voor de erfbelasting meestal geen partner en geen kind, maar een "overige verkrijger". Gaat het mis, dan geldt na een kleine vrijstelling een tarief van 30 tot 40 procent (Belastingdienst, tarieven 2026). Over een uitkering van enkele tonnen praat je dan al snel over een aanslag van vele tienduizenden euro's. De klassieke fout is de premie van de zakelijke rekening laten lopen of onderling verrekenen: dan is er wél iets aan het vermogen van de overledene of de gezamenlijke onderneming onttrokken en staat de constructie ter discussie. Laat dus ieder zijn eigen premie uit eigen middelen betalen, en bewaar de betaalbewijzen. Wij zetten de tenaamstelling en de premiestroom bij het afsluiten goed op; voor de fiscale details van jouw situatie blijft je fiscalist leidend.

Wat kost een compagnonsverzekering?

De premie is die van een overlijdensrisicoverzekering en hangt af van de leeftijd en gezondheid van de verzekerde compagnon, van rookgedrag, van het verzekerde bedrag en van de looptijd. Omdat het bij een bedrijfsovername om grotere bedragen gaat dan bij een gezinspolis, loont vergelijken hier extra: hetzelfde verzekerde bedrag kost niet bij elke verzekeraar hetzelfde. Hoe zo'n premie is opgebouwd lees je op wat een overlijdensrisicoverzekering kost.

Eén meevaller: over de premie betaal je geen assurantiebelasting, want levensverzekeringen zijn daarvan vrijgesteld (artikel 24 Wet op belastingen van rechtsverkeer). Onze advieskosten leggen we vooraf vast in de opdrachtbevestiging, zodat je nooit onverwacht een nota krijgt. Het eerste gesprek is gratis.

Moet je medisch gekeurd worden?

Een gezondheidsverklaring hoort er altijd bij; die vult iedere verzekerde compagnon zelf in. Of er daarna ook een medisch onderzoek volgt, hangt vooral van het verzekerde bedrag af. De vragengrens uit de Wet op de medische keuringen ligt sinds 1 januari 2025 op € 352.200 (artikel 5 lid 2 WMK, Staatscourant 2024, 37543) en wordt pas per 1 januari 2028 opnieuw geïndexeerd. Boven die grens wordt in de praktijk een medisch onderzoek gevraagd en mag de verzekeraar ook naar meer vragen.

Twee dingen om te weten. De grens telt over het totaal aan verzekerde sommen in een periode van drie jaar, niet per polis: het bedrag over meerdere polissen verdelen helpt dus niet. En vul de gezondheidsverklaring altijd eerlijk in; de mededelingsplicht van artikel 7:928 BW geldt onverkort, en verzwijgen raakt de uitkering op het moment dat het erom gaat. Heeft een van jullie een medisch verleden, dan is dat geen reden om het niet te proberen: de beoordeling gebeurt door de medisch adviseur van de verzekeraar en valt per maatschappij anders uit. Medische stukken gaan daarbij rechtstreeks naar die medisch adviseur, niet over onze tafel.

En als je compagnon arbeidsongeschikt raakt?

Dat risico lost een compagnonsverzekering niet op: de kern is een overlijdensdekking. De term wordt soms breder gebruikt, maar arbeidsongeschiktheid dek je ernaast, met een eigen arbeidsongeschiktheidsverzekering per eigenaar voor het inkomen.

Hoort wel in hetzelfde gesprek thuis. Valt een van de eigenaren lang uit, dan spelen dezelfde vragen als bij overlijden: wie doet het werk, lopen de vaste lasten door, en wat gebeurt er met de winstverdeling als een van jullie niet meer meewerkt maar wel mede-eigenaar blijft. Leg ook dat vast in de onderlinge afspraken, vóórdat het speelt.

Voor wie is een compagnonsverzekering?

Voor iedereen die een bedrijf deelt met een of meer anderen: firmanten in een vof, maten in een maatschap en DGA's die samen de aandelen van een bv houden. Ook in een familiebedrijf met meerdere eigenaren speelt precies hetzelfde vraagstuk, met de extra laag dat de erfgenamen en de mede-eigenaren daar dezelfde familie zijn.

Verzeker je niet een mede-eigenaar maar een medewerker die onmisbaar is voor de omzet, dan heet dat een keymanverzekering: het principe is hetzelfde, alleen is het bedrijf dan de begunstigde en dient de uitkering om de klap van het wegvallen op te vangen in plaats van een overname te betalen. Beide dekkingen nemen we mee als we het hele zakelijke pakket doorlichten.