WIA: hoe de keuring, de aanvraag en de uitkering werken

De WIA is een van de lastigste onderdelen van de sociale zekerheid, en de reden is simpel: de wet rekent met een fictie. Niet met het werk dat je had, maar met werk dat je volgens UWV nog zou kunnen doen. Snap je die rekensom, dan snap je waarom twee mensen met dezelfde klachten heel verschillend uit de keuring kunnen komen. Hieronder staat die rekensom uitgeschreven.

Wat is de WIA?

De WIA is de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, de opvolger van de WAO. Die regelt je inkomen als je na twee jaar ziekte niet of minder kunt werken. Het accent ligt op wat je nog wel kunt, niet op wat je kwijt bent. UWV voert de wet uit.

Dat accent zit al in de naam. De oude WAO ging over arbeidsongeschiktheid, de WIA gaat over arbeidsvermogen. In de praktijk betekent het dat UWV bij elke beoordeling begint bij de vraag welk werk je nog aankunt, ook als dat heel ander werk is dan je gewend was. Pas als daar geen reëel antwoord op is, komt volledige arbeidsongeschiktheid in beeld.

De WIA geldt voor werknemers: mensen in loondienst en mensen met een uitkering uit de Ziektewet, bijvoorbeeld uitzendkrachten en mensen met een afgelopen tijdelijk contract. Werk je voor jezelf, dan val je er niet onder. Dan gaat het om je eigen voorziening, bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Bron: Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA), UWV.

Wanneer krijg je met de WIA te maken?

Na 104 weken ziekte. Zolang je in dienst bent betaalt je werkgever tot twee jaar het loon door. Loopt die periode af en kun je nog steeds niet volledig werken, dan beoordeelt UWV met een WIA-keuring hoeveel je nog kunt verdienen.

Die 104 weken staan in artikel 7:629 van het Burgerlijk Wetboek. Het wettelijk minimum tijdens die periode is 70% van het (maximum)dagloon, en in de eerste 52 weken minimaal het wettelijk minimumloon als 70% daaronder uitkomt. In het tweede ziektejaar vervalt die ondergrens. Veel cao's regelen meer dan het wettelijk minimum, vaak 100% in het eerste jaar.

Twee dingen kunnen dat tijdpad verschuiven. Vindt UWV dat er te weinig aan re-integratie is gedaan, dan kan er een loonsanctie volgen: tot een jaar langer loondoorbetaling, en de WIA schuift dan mee op. En word je binnen vier weken na herstel opnieuw ziek, dan telt die eerdere ziekteperiode mee voor de 104 weken.

Bron: Burgerlijk Wetboek art. 7:629, Wet verbetering poortwachter, Rijksoverheid. Zie ook kennis/normen sociale zekerheid 2026.

Hoe wordt je arbeidsongeschiktheidspercentage bepaald?

UWV vergelijkt wat je voor je ziekte verdiende met wat je nu nog kunt verdienen. Een verzekeringsarts bekijkt wat je lichamelijk en mentaal aankunt. Een arbeidsdeskundige zoekt daar functies bij. Het verschil tussen die twee bedragen, gedeeld door je oude loon, is je percentage.

Uitgeschreven gaat dat zo. Eerst spreek je de verzekeringsarts. Die beoordeelt je belastbaarheid en legt die vast in een Functionele Mogelijkhedenlijst (FML): hoe lang je kunt zitten, staan of lopen, hoeveel je mag tillen, hoeveel uur per dag je aankunt, hoe het zit met concentratie, deadlines en samenwerken. De FML gaat niet over je diagnose, maar over wat je ondanks je klachten nog kunt.

Daarna gaat de arbeidsdeskundige met die lijst aan de slag. Hij zoekt in het CBBS (het Claimbeoordelings- en Borgingssysteem, een databank met beschreven functies op de Nederlandse arbeidsmarkt) naar banen die binnen jouw FML passen. Van de gevonden functies worden er in beginsel drie gebruikt. Het loon van de middelste daarvan geldt als je resterende verdiencapaciteit: wat je theoretisch nog kunt verdienen.

Dat bedrag zet UWV af tegen je maatmanloon, het loon dat je verdiende voordat je ziek werd. De rekensom:

Let op wat hier gebeurt. Het gaat om functies die volgens de databank bestaan, niet om een baan die iemand je daadwerkelijk aanbiedt. Dat is de belangrijkste reden dat mensen de uitkomst als onrechtvaardig ervaren. Het is ook de reden dat de FML zo zwaar weegt: elke beperking die daar niet in staat, telt niet mee bij het zoeken naar functies. Herken je jezelf niet in het rapport van de verzekeringsarts, benoem dat dan meteen en onderbouw het.

Bron: Wet WIA, Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten, UWV.

De drie uitkomsten van de WIA-keuring

UWV komt op drie uitkomsten. Onder de 35% arbeidsongeschikt krijg je geen WIA-uitkering. Tussen 35 en 80%, of 80 tot 100% zonder dat het duurzaam is, val je in de WGA. Ben je 80 tot 100% arbeidsongeschikt en is dat duurzaam, dan krijg je IVA.

Het woord dat het verschil maakt is duurzaam. Volledig arbeidsongeschikt zijn is niet genoeg voor IVA; er moet ook geen of nauwelijks kans op herstel zijn. Die inschatting maakt de verzekeringsarts, en juist daar zit ruimte voor discussie. Het verschil tussen WGA en IVA is voor je inkomen fors, dus laat dit onderdeel van het rapport niet ongelezen.

Bron: Wet WIA (grenzen 35% en 80%), UWV.

Wat als je onder de 35% valt?

Dan krijg je geen WIA-uitkering. De loondoorbetalingsplicht van je werkgever stopt wel na 104 weken. Het uitgangspunt is dat je zoveel mogelijk bij je eigen werkgever aan het werk blijft, in aangepast of ander werk. Lukt dat niet, dan kom je in beeld bij de WW.

Dit is de groep die het vaakst tussen wal en schip valt. Je bent aantoonbaar beperkt, maar volgens de rekensom kun je nog genoeg verdienen. Voor de werkgever geldt geen ontslagverbod meer na twee jaar ziekte, en tegelijk verwacht de wetgever dat werkgever en werknemer er samen uitkomen. In de praktijk gaat het om aangepaste taken, minder uren of een andere functie binnen hetzelfde bedrijf.

Een punt dat werkgevers vaak verrast: voor je eigen werknemer die onder de 35% blijft, kun je geen beroep doen op de no-riskpolis. Word je opnieuw ziek, dan draagt de werkgever dat risico gewoon zelf. Neemt een nieuwe werkgever diezelfde persoon in dienst, dan geldt onder voorwaarden wel de no-riskpolis: valt hij daar uit, dan betaalt UWV een Ziektewetuitkering en telt dat verzuim niet mee voor de premie. Dat verschil maakt het voor de zittende werkgever soms duurder om iemand te houden dan voor een ander om hem aan te nemen, en dat is precies de scheve prikkel waar deze regeling om bekend staat.

Het verschil tussen WIA, WGA en IVA

De WIA is de wet. Daarbinnen zitten twee uitkeringen. De WGA is voor mensen die nog deels kunnen werken of van wie herstel niet is uitgesloten: werken loont daar. De IVA is voor wie volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is, zonder re-integratieverplichting.

De afkortingen zeggen het al. WGA staat voor Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten: de hele regeling is gebouwd op de aanname dat je nog iets kunt en dat het loont om dat te doen. Er hoort een re-integratieverplichting bij, en UWV beoordeelt periodiek of je situatie is veranderd. De hoogte en de duur van de uitkering hangen af van je arbeidsverleden, je loon en hoeveel je daadwerkelijk werkt; UWV rekent dat per situatie uit.

IVA staat voor Inkomensvoorziening Volledig en duurzaam Arbeidsongeschikten. Geen re-integratieverplichting, een hogere uitkering dan de WGA en in de regel minder herbeoordelingen. Verbetert je situatie toch, dan kan UWV daar alsnog op terugkomen.

Voor werkgevers is het onderscheid ook financieel van belang. WGA-lasten worden via de gedifferentieerde premie aan werkgevers toegerekend, en je kunt daarvoor eigenrisicodrager worden. IVA-lasten worden landelijk omgeslagen. Meer daarover staat op de pagina over de WGA.

Bron: Wet WIA, UWV.

De WIA-aanvraag: het tijdpad

UWV stuurt je rond week 87 van je ziekte een aanvraagformulier. Je stuurt dat binnen drie weken terug. Uiterlijk in week 93 moet het re-integratieverslag bij UWV liggen, opgesteld door jou en je werkgever samen. In week 104 volgt het besluit.

Vraag je te laat aan, dan kan de uitkering later ingaan en blijft je werkgever langer doorbetalen. Neem het re-integratieverslag serieus: het is het enige stuk waarin jouw kant van het verhaal staat voordat de verzekeringsarts je ziet. Ben je het oneens met wat je werkgever heeft opgeschreven, zet je eigen oordeel er dan bij. Dat mag, en het weegt mee.

Ben je het niet eens met de beslissing, dan kun je bezwaar maken bij UWV binnen de termijn die in de beslissing staat, meestal zes weken. Daarna staat beroep open bij de rechtbank. Wij begeleiden zulke procedures niet; daarvoor ga je naar een gespecialiseerde jurist of je rechtsbijstandverzekeraar.

Bron: Wet verbetering poortwachter, UWV, Algemene wet bestuursrecht (bezwaartermijn).

Wat betekent de WIA voor jou als werkgever?

Twee dingen: kosten en dossier. Je betaalt tot 104 weken loon door, en daarna kunnen WGA-lasten via de gedifferentieerde premie bij je terugkomen. Daarnaast bepaalt de kwaliteit van je re-integratiedossier of UWV een loonsanctie oplegt van maximaal een jaar extra.

Het eerste risico dek je meestal af met een verzuimverzekering, die de loondoorbetaling tijdens die twee jaar opvangt en vaak arbodienstverlening meebrengt. Het tweede speelt daarna: als een oud-werknemer in de WGA komt, telt dat mee in je premie. Je kunt ervoor kiezen om dat risico zelf te dragen als eigenrisicodrager WGA, met een verzekering erachter. Wat verstandiger is hangt af van je loonsom, je verzuimhistorie en hoeveel regie je zelf wilt voeren. De afweging staat uitgewerkt op de pagina over de WGA.

Veelgestelde vragen over de WIA

Verder lezen over dit onderwerp: de verzuimverzekering voor de loondoorbetaling tijdens de eerste twee jaar, de WGA en het eigenrisicodragerschap WGA voor de periode daarna, de arbeidsongeschiktheidsverzekering als je voor jezelf werkt, en het overzicht van onze zakelijke verzekeringen. Liever direct sparren? Thijs Bouvy denkt met je mee.